Lịch sử hình thành và các giai đoạn phát triển của Classic Rock

III/Sự phát triển của Classic rock
A/ The Beatles và cuộc xâm lăng lần đầu tiên của người Anh

Người Mỹ có công sinh ra nhạc rock and roll nhưng lại không phát triển được nó.Những năm đầu thập niên 60 ,khi Elvis Presley mãn han quân dịch về,các ông bầu cùng những hợp đồng béo bở nhưng không có giá trị về mặt nghệ thuật đã lôi kéo anh này vào vòng xoáy của showbiz và biến Elvis thành một ca sĩ thị trường chỉ biết hát những bản tình ca ẻo lả và đóng những bộ phim mì ăn liền.Nhạc rock Mỹ dậm chân tại chỗ với công thức sáo mòn.Người Mỹ dường như cũng quên đi nhạc rock and roll mà bằng lòng với nhac MOR (viết tắt của Middle of the Road,loại nhạc thị trường dễ nghe) êm tai.Nhạc rock có nguy cơ chết non.

May cho nhạc rock,người Anh đã tiếp nhận đứa con suy dinh dưỡng này về nuôi và phát triển nó lên một mức cao hơn.Năm 1964,sau khi chinh phục Châu Âu,bốn chàng trai trẻ của xứ Liverpool với cái tên Bealtes bắt đầu tấn công nước Mỹ bằng âm nhạc của chính mình.Thành công của nhóm Beatles vuợt xa mức tưởng tượng của cả dân Anh lẫn dân Mỹ.Nước Mỹ hoàn toàn bị chinh phục trước sự hấp dẫn của bốn chàng trai Anh Quốc đến mức hàng loạt các ban nhạc khác của Anh theo phong cách của Beatles đã thuận đường làm tới chiếm sạch thị trường băng đĩa của nước Mỹ.Dân Mỹ bắt đầu nói về những Herman’s Hermits,Searchers,Gerry and the Pacemakers,những anh chàng Ănglê với cái đầu nấm ngộ nghĩnh và thứ âm nhạc trẻ trung sôi động.

Chương trình tạp kĩ nổi tiếng của Mỹ lúc bấy giờ là Ed Sullivan Show trở thành công cụ để giới thiệu Rolling Stones và các ban nhạc nguời Anh khác.Cao trào của cuôc xâm lăng này là vào năm 1965 sau thành công của bộ phim “Help!” của Beatles.Cảm thấy ảnh hưởng của Beatles là quá nguy hiểm trước sự sống còn của ngành âm nhạc nước Mỹ,người Mỹ bắt đầu quyết định phải làm điều gì đó để gọi là giữ thể diện quốc gia.Năm 1965,bốn anh chàng hoàn toàn không hề biết chơi nhạc cụ được đài truyền hình NBC tuyển chọn từ hơn bốn nghìn khuôn mặt khác nhau để lập nên “Beatles của người Mỹ” với cái tên Monkees.Từ việc sáng tạc hoà âm,chơi nhạc(trong phòng thu) của nhóm đều do những nhạc sĩ tên tuổi của Mỹ đảm nhiệm .Các chú khỉ chỉ việc xuất hiện trên truyền hình nhe hàm răng trắng như kem Colgate ra cười và giả vờ chơi nhạc.Có lẽ đây là boysband đầu tiên của âm nhạc được sản xuất theo kiểu ghép nối để thoả mãn cơn khát của thị trường.

Dân Mỹ tạm tự hào với Beatles của mình dù đó chỉ là niềm tự hào giả tạo.Monkees không thể nào vượt qua được cái bóng khổng lồ của Beatles và cuối cùng đành chịu chết yểu sau ba năm hoạt động. Dân Anh vẫn là Number 1!

Cơ hội tốt đã đến khi John Lennon,trong một lúc cao hứng đã tuyên bố Beatles còn nổi tiếng hơn cả chúa Jesus.Khắp nước Mỹ phát động phong trào tẩy chay nhạc Beatles.Các đài phát thanh ngưng phát nhạc của Bealtes,các album của họ bị lôi ra đập bỏ không thương tiếc.Phong trào này lan rộng qua những nước khác như Phillipine hay Nhật Bản cho đến khi Beatles chịu nói lời xin lỗi trên báo đài.Việc chống lại Beatles lần này không đơn thuần vì lí do tôn giáo mà ẩn ý của nó là “đánh rắn thì phải đánh ngay đầu”,Beatles là cánh chim đầu đàn của cuộc xâm lăng của người Anh.

Nếu Beatles bị tẩy chay thì các ban nhạc Anh khác khó lòng mà sống được trên đất Mỹ.Lúc đó nguời Mỹ sẽ giành lại thị phần riêng cho mình trên thị trường.Thủ đoạn của người Mỹ lập tức có tác dụng .Những ban nhạc “yếu cơ” và “ăn theo” như Gerry and the Pacemakers hay Herman’s Hermits bị loại khỏi vòng chiến.Những anh cứng cựa hơn như Beatles,Rolling Stones,Kinks hay Zombie tuy tồn tại được nhưng mất đi thị phần đáng kể.Cuộc xâm lăng của người Anh tạm lắng xuống,những kẻ xâm lược rút quân về nuớc chuẩn bị cho một cuộc xâm lăng mới với qui mô lớn mạnh hơn.

Xét về mặt giá trị nghệ thuật thì cuộc xâm lăng đầu tiên của người Anh chưa thật sự có ý nghĩa lắm.Trong hằng hà sa số các ban nhạc Anh đặt chân lên đất Mỹ,số ban nhạc có tài để đứng vững trên đôi chân của mình không nhiều trong đó nổi bật nhất có Rolling Stones,Kinks,Searchers,Yardbir ds…

Những ban nhạc khác một là rập khuông phong cách “moptop loveable” của Beatles với những bản tình ca của tuổi trẻ hồn nhiên vui tươi nhưng sáo mòn hoặc bắt chước phong cách rhythm and blues giận dữ và nổi loạn của the Stones trước sau cũng chết vì thiếu sáng tạo (chứ không phải chết vì thiếu hiểu biết )

Tuy nhiên,cuộc xâm lăng của người Anh lần này đã có công hình thành nên nguyên mẫu của một ban nhạc rock gọn gàn và năng động gồm ba guitar (1 rhythm,1 lead và 1 bass) cùng dàn trống.Người Anh cũng đã xoá đi khoảng cách giữa ban nhạc và ca sĩ và nâng vai trò của tay guitar lead lên một bực cao hơn.Nếu trước đó những ban nhạc với cái tên đại loại như Buddy Holly and the Crickets hay Bill Haley and the Comets là phổ biến thì khi qua tay người Anh,nó đã được rút gọn thành Beatles hay Kinks.Ban nhạc không chỉ là ban nhạc đệm mà là một khối thống nhất quyết đinh thành công chung.Đặc biệt,ca sĩ không chỉ là một thành viên nhất định mà có thể là bất kì thành viên nào trong ban nhạc ,kể cả tay trống (như Beatles,cả bốn thành viên đều là ca sĩ).Và nếu trước đây vị trí của các thành viên trong ban nhạc được xếp theo thứ tự: ca sĩ- rhythm guitar(hay piano)- bass guitar- trống-lead guitar thì đến năm 65-66 thứ tự này được thay đổi lại như sau : ca sĩ,-lead guitar-rhythm guitar- bass guitar – trống.

Với tài năng của mình các tay lead guitar xuất sắc như George Harrison (Beatles),Keith Richard (Rolling Stones),Eric Clapton (Yardbirds) đã đưa cây guitar lead lên đúng vị trí của nó thành một phần tất yếu của nhạc rock thậm chí đến nay ,một ban nhạc rock không có một tay guitar lead tài giỏi thì không phải là một ban nhạc rock đúng nghĩa.

B/ 1967-Năm của Rock
Có lẽ một trong những thời điểm đáng nhớ nhất của nhạc rock chính là năm 1967 khi mọi thứ bắt đầu thay đổi một cách gần như hoàn toàn.Nhạc rock không còn đơn giản như” she loves you yeah,yeah yeah!” nữa mà trở nên phức tạp và không ngừng phát triển.Các nhóm nhạc nếu vào những năm đầu của thập niên 60 chơi nhạc với chuyên nghiệp chưa cao thì từ năm 67 trở đi bắt đầu liên tục vận động để tránh lập lại chính bản thân mình .Có như thế mời không bị đào thải khỏi thế giới cạnh tranh khắc nghiệt của nhạc rock.Vậy thì nhạc rock đã phát triển như thế nào trong năm 1967?
1/Cái gì cũng bắt đầu từ Beatles:

Thời đại của nhạc classic rock luôn gắn liền với Beatles vì họ luôn là những ngưòi đi tiên phong mở đường cho sự phát triển của âm nhạc.Nếu như bốn con bọ Beatles chỉ dừng lại ở những “Love me do”,”Please,Please me”.. ca ngợi tình yêu của tuổi trẻ thì đến bây giờ tên tuổi của họ chỉ nằm ở một góc nhỏ trong cuốn niên biểu nhạc rock mà thôi.Bắt đầu từ năm 66,âm nhạc của Beatles bắt đầu có sự chuyển hướng rất rõ rệt về cả nội dung lẫn nghệ thuật trong album Revolver.

Beatles không chỉ ca ngợi tình yêu đơn giản mà bắt đầu đi sâu vào số phận của con người.Họ lên tiếng nói giúp tâm sự của những kẻ cô đơn,sống và chết không ai biết đến (Eleanor Ri
gby),họ bênh vực những người thất nghiệp(Paperback Writer), đả kích và chế nhạo chế độ thuế má nặng nề của nước Anh (Taxman) và mơ mộng siêu thực (Yellow Submarine)…

Về mặt nghệ thuật ,Beatles đã xoá đi ranh giới của Đông-Tây và chứng minh rằng âm nhạc là thứ ngôn ngữ không biên giới khi George Harrison lần đầu tiên thành công trong việc sử dụng đàn sitar của Ấn độ để chơi nhạc pop đương đại.Thành công của George Harrison đã ảnh hưởng rất lớn đến các nhóm nhạc khác như Rolling Stones, Led Zeppelin….Tuy nhiên Revolver chỉ là sự mở đầu dọn đường cho thành công của tuyệt tác năm 67 “Sgt Pepper’s Lonely Hearts Club Band”

Trước tiên, “Sgt Pepper” là một concept album,một khái niệm hoàn toàn mới đối với thời diểm đó.Cả album là một câu chuyện hoàn chỉnh nhưng khi tách từng bài hát ra thì một bài vẫn là một nội dung riêng. “Sgt Pepper” đã mở đường cho hàng loạt các concept album sau này như “Tommy”,”Quatrophenia” của the Who, “Aqualung”của Jethro Tull hay “the Wall” của Pink Floyd lên thẳng bảng xếp hạng.”Sgt Pepper” còn bắt đầu cho trào lưu art rock và psychedelic rock khi các ca khúc của album được phối âm rất khác lạ với những gì mọi người đã từng biết về Beatles.Để hoàn tất album này ,Beatles đã giam mình trong studio suốt mười bốn tháng trời ròng rã với sự trợ giúp của rất nhiều nhạc công và kĩ sư âm thanh nổi tiếng.Thành công vuợt bậc của “Sgt Pepper” đã làm cho hoài bão ấp ủ suốt hai năm trời của nhóm Beach Boys là album “Pet Sounds” ra đời cùng năm đó trở thành cái bóng mờ nhạt.

2/ Sự ra đời Psychedelic rock và trào lưu mỹ thuật Pop-art
a/Psychedelic Rock là gì?
Psychedelic Rock hay còn được gọi với cái tên dữ dằn hơn là acid rock là loại nhạc rock siêu thực,dựa trên ảnh hưởng của ma tuý.Psychedelic phá vỡ cấu trúc thông thường của âm nhạc mà phát triển tự do theo trí tưởng tượng của nhạc sĩ.Sự ra đời của bộ phận phá tiếng của guitar (distortion) trong năm 67 là một buớc đột phá mang tính cách mạng nhằm phục trào lưu psychedelic vì khi ở trong trạng thái lâng lâng của ma tuý,những âm thanh mà các nhạc sĩ nghe được không còn là tiếng guitar hay tiếng bass thông thường mà là những âm thanh méo mó ,biến dạng.Để chuyển tải được những âm thanh đó vào đĩa thu âm hoặc trên sân khấu,các nhạc sĩ và kĩ sư thu âm phải đánh vật với hệ thống âm thanh cồng kềnh để tạo ra thứ tiếng vừa ý.Điều này trong phòng thu còn thể chấp nhận được chứ đói với việc biểu diễn thì không thể vì quá mất thời gian,các tay guitar không thể vừa đánh vừa canh amply chỉnh tiếng được.Ý tưởng về một dụng cụ hỗ trợ cho guitar nối với dàn amply sao cho chỉ cần với một cái đạp chân,tay guitar có thể tạo được âm thanh như ý ra đời.Đến nay thì bộ phận distortion(dân mình gọi là cục”phơ”) là một phần tất yếu của những tay chơi guitar.

Về mặt nội dung ,psychedelic ít khi ca ngợi tình yêu đơn giản mà khai thác nhiều khía cạnh hơn về thần thoại ,cổ tích,ma quỉ,lịch sử hoặc khoa học viễn tưởng.Nó đưa người nghe đến một thế giới hoàn toàn khác lạ,một thế giới mà con người có thể để cho trí tưởng tượng của mình rong chơi thoả thích,không vướng bận.cả người nghe nhạc lẫn người chơi nhạc đều để cho sự huyền hoặc điều khiển mình đến khi thực tế và ảo giác hoà vào nhau làm một.

b/Pop-art là gì?

Cùng với psychedelic rock là trào lưu mỹ thuật pop-art.Đây là hai mặt của một đồng tiền do sự quan hệ mật thiết giữa hai loại hình này với nhau.Pop-art bắt nguồn từ những năm 64-65 dựa trên những mẫu quảng cáo đầy màu sắc,cộng với một chút của trường phái trừu tượng Picasso và những ảo giác của ma tuý.Nhưng đến năm 67,cùng với sự phát triển của nhạc psychedelic rock,pop-art mới thật sự lên ngôi.Nghệ sĩ tiên phong cho trường phái này ở Mỹ là Andy Warhol một thiên tài lâp dị.Những buổi triển lãm của ông luôn gây sửng sốt cho giới phê bình và người hâm mộ như những lon đồ hộp được xếp thành từng hàng hoặc một cây piano bị búa đập nát.Nhưng nổi tiếng nhất là buổi triển lãm tranh với phòng tranh chỉ là những bức tường trống trắng xoá.Khách tham quan được hướng dẫn là hãy nhìn vào những bức tường đó và tưởng tượng ra bất cứ những gì mình muốn.

Còn ở Châu Âu thì nghệ sĩ nổi tiếng của truờng phái này là Klaus Woorman,người Đức.Ông gắn bó với nhóm Beatles và thiết kế bìa đĩa cho nhóm cũng như nhiều nhóm nhạc ở Anh khác.Đặc điểm của Klaus là việc sử dụng màu sắc sặc sỡ và những hoạ tiết của người da đỏ hoặc Ấn Độ và những hình ảnh hoạt hoạ.Đối vời Klaus thì màu sắc không có giới hạn của nó,lá cây có thể màu tím thay vì màu xanh lá cây và con mèo có thể có cái đuôi màu đỏ và bộ lông màu xanh.

c/Mối liên hệ giữa psychedelic rock và pop-art
Trở lại với sự liên hệ giữa Pop-art và nhạc psychedelic.Đối với loại âm nhạc đầy ảo giác như thế thì hình ảnh minh hoạ cho bìa đĩa không thể đơn giản là những thành viên ban nhạc đơn điêu trong comple-cà vạt được.Từ năm 67 trở đi,cái bao bì đựng đĩa là cả một nghệ thuật để kích thích trí tưởng tượng của người mua đĩa.Các thành viên của những ban nhạc bắt đầu để tóc dài,ăn mặc sặc sỡ và ấn tượng hơn.Nhiều bìa đĩa được đánh giá rất cao bởi tính sáng tạo nghệ thuật của nó như bìa đĩa “Sgt Pepper:” với Beatles trong đồng phục quân nhân thời Victoria đứng chung với những gương mặt nổi tiếng của thế kỉ 20 trên nền một chiếc trống lớn hay Hình mặt người được ghép từ 5 phần của năm gương mặt nhóm Bee Gees trong album “Idea” năm 68.Các bìa đĩa của Cream,Jimi Hendrix… đều là những ví dụ thật hoàn hảo về sự kết hợp giữa Pop-art và psychedelic rock.

3/Năm 1967,chỉ có thế thôi sao?

Nếu chỉ có thế thì năm 67 chưa hẳn là năm quan trọng nhất của rock.Năm 67 còn bao gồm một loạt các sự kiên cột mốc khác đánh dấu sự trưởng thành của rock.Đứa bé lên mười ngày nào bây giờ đã trở thành một chàng thanh niên tuổi đôi mươi khoẻ mạnh và đầy tài năng.

Năm 67 đánh dấu sự trở lại xâm lược lần thứ hai của người Anh với lưc lượng hùng hậu và chuẩn bị kĩ lưỡng hơn với những ban nhạc đã được công nhận ở quê nhà.Hầu hết các ban nhạc trong đợt tấn công này đều là những tay cứng cựa và hầu như đều phát triển rực rỡ ở thập niên 70,80 thậm chí trụ vững đến ngày nay chứ không chết yểu như những ban nhạc ở lần trước.Phong cách của họ cũng đa dạng hơn với Cream,Who,Ten Years After,Free… của thể loại hard rock,Moody Blues,Traffic,Yes,Pink Floyd của thể loại progressive rock,Procol Harum,Bee Gees với orchestral pop,folk rock…

Đối với dân Mỹ,họ cũng đã có thời gian chuẩn bị để chống lại “thực dân Anh” bằng những ban nhạc của họ như the Doors,Janis Joplin,Jefferson Airplane,CCR,Grateful Death,Canned Heat.Graham,Stills and Nash….Với đội ngũ các ban nhạc hùng hậu như thế,dân Mỹ không còn sợ lép vế trước người Anh nữa.

Ở cả hai bờ Đại Tây dương,các trung tâm của nhạc rock đuợc hình thành.Thủ đô London già nua của nước Anh đuợc lột xác thành “The Swinging London”,nơi tập trung của giới văn nghệ sĩ.Còn ở Mỹ thì San Francisco là thánh địa của dân Hippie ,văn nghệ sĩ và phong trào phản chiến.Thành phố nổi tiếng này được bất hủ hoá qua bài thánh ca hippie “San Francisco” của Scott McKenzie.Còn để giới thiệu tài năng của những ban nhạc mới ư,đã có chương trình Ready!Steady!Go! của người Anh cạnh tranh với Ed Sullivan Show của dân Mỹ rồi.

Ngày 16-18/6/1967, liên hoan nhạc rock đầu tiên được tổ chức tại Monterey,Anh Quốc do Lou Andler và John Phillips (thành viên của nhóm Papa&Mamas) tổ chức vì mục đích từ thiện.Liên hoan thu hút hơn 200.000 fan hâm mộ đến xem 32 ban nhạc lừng danh lúc bây giờ biểu diễn bao gồm The Who,The Animals,Grateful Death,Simon and Garfunkel,Janis Joplin….Nhưng điểm nóng của chương trình là phần trình diễn của tay guitar thiên tài Jimi Hendrix với màn đốt đàn đầy gợi cảm.Trước liên hoan Monterey ,Jimi Hendrix vẫn là một con số không to tướng:không tiền,không sự nghiệp ,không danh tiếng.Liên hoan Monterey còn là buớc mở đầu cho những liên hoan nhạc rock sau này,trong đó có liên hoan Woodstock lịch sử năm 69.

Ngày 18/10/67,tờ báo chuyên nghiệp về nhạc rock Rolling Stone ra số đầu tiên ở San Francisco.nó đánh dấu sự xã hội hoá sâu rộng của nhạc rock trong mọi lĩnh vực.thật ra trước Rolling Stone thì ở Anh đã có tờ Mersey Beat viết về rock nhưng tờ báo này chỉ mang tính nội bộ nên không đáp ứng được nhu cấu của phát triển của rock nên đã đóng cửa năm 65.Rolling Stone đến bây giờ vẫn là tờ báo uy tính nhất về nhạc rock.

Cũng từ năm 67,công thức “ba guitar+1 trống” của Beatles không còn tồn tại.Thay vào đó là “bộ ba quyền lực”:guitar lead+bass+ trống với sự biến mất của cây rhythm guitar.Cây lead guitar chiếm vị trí độc tôn trong ban nhạc và kể từ đó ,nhạc rock cũng đồng nghĩa với cây guitar lead.Điều này đòi hỏi tài năng của tay guitar lead phải thật giỏi để đủ khả năng bao sân cả ban nhạc.

C/Quyền lực hoa,quyền lực phụ nữ và quyền lực đen
Mùa hè năm 67 được gọi là “Mùa hè của tình yêu” là đỉnh cao của phong trào hippie và phản chiến ở Mỹ.Thanh niên Mỹ bắt đầu nhận thức được sự phi nghĩa mà chính phủ Mỹ đang đổ sức vào ở Việt Nam.Họ cũng nhận thấy được sau bộ mặt đạo mạo của những vị tai to mặt lớn là sự băng hoại của xã hội,những scandals tình dục của những chính khách,vụ buôn bán ma tuý của FBI… nên họ đã phản kháng bằng cách chống lại những lề thói khuông phép đạo đức giả đó với mong muốn thiết lập một đất nước vô chính phủ.

không có chiến tranh ,thù hằn,mọi người sống bằng tình yêu và gần gũi với thiên nhiên.Thanh niên bắt đầu để tóc dài và râu rậm giống với hình tượng của chúa Jesus và ăn mặc giống người da đỏ vì họ tin rằng điều đó đưa họ gần với thiên nhiên hơn.Khẩu hiệu của dân hippie là “make love,not war”,”Flower Power”.Ca khúc “San Francisco” phản ảnh rất đúng đắn điều này:’Nếu bạn đến SF,đùng quên cài hoa lên mái tóc,nếu bạn đến SF bạn sẽ gặp những người lịch thiệp với hoa trên mái tóc.”

Trong khi mái tóc của nam ngày càng dài ra thì chiếc váy của nữ ngày càng ngắn đi khi người mẫu Twiggy giới thiệu chiếc mini jupe lần đầu tiên.Phái nữ cũng đấu tranh đòi hỏi quyền lợi của mình.Không còn chuyện các bà vợ ở nhà làm nội trợ và nuôi con để cho các ông chồng ở ngoài tha hồ hú hí với bồ nhí.Phái nữ đòi tự do trong vai trò chủ gia đình ,tự do tình dục và tự do ngôn luận.

Cùng với phong trào hippie,phản chiến và phong trào nữ quyền,phong trào đấu tranh chống phân biệt chủng tộc của người da đỏ và người da đen cũng không ngừng phát triển.Dưới sự lãnh dạo tinh thần của những lãnh tụ tinh thần như Malcom X và mục sư Martin Luther King,người da đen biết đoàn kết và đấu tranh có tổ chức hơn.Tuy nhiên bên cạnh đó cũng tồn tại những nhóm vũ trang quá khích như Black Panther…

Với một xã hội sôi sùng sục như thế thì sự phát triển của nhạc rock là tất yếu và cần thiết.Nhạc rock thúc đẩy đấu tranh và nguợc lại phong trào đấu tranh đã giúp nhạc rock có ý nghĩa.

Hậu quả:
Hậu quả đầu tiên mà nhạc rock để lại là sự lạm dụng ma tuý ,do ảnh hưởng của thể loại psychedelic rock.Đây là tiếng xấu để đời của nhạc rock khiến cho nhiều người khi nghĩ đến rock là nghĩ đến ma tuý, xì ke,nổi loạn…Cũng vì ma tuý mà nhạc rock mất đi nhiều tài năng như Janis Joplin,Jimi Hendrix,Jim Morrison…

Hậu quả thứ hai chính là sự bùng nổ dân số ở những năm đàu thập niên 70 do tự do tình dục.Hai điều này góp phần gây nên cuộc khủng hoảng kinh tế Mỹ năm 1973.Tuy nhiên nó cũng làm cho nhiều người có ác cảm với nhạc rock mà không đánh giá đúng đắn về rock.

Facebook Comments