Lịch sử Rock ‘n’ Roll – Phần 3: Rock hoà tấu và những huyền thoại

Chỉ trừ giai đoạn từ cuối thập niên 50 đến đầu 60 (1958 đến 1963) của thế kỷ trước, kiểu chơi hòa tấu (không lời) ít có tác động và ảnh hưởng lớn đến dòng chảy chung của âm nhạc đại chúng. Cho tới nay, phong cách này vẫn là động lực vô cùng lớn, luôn có những siêu phẩm bất diệt, và dĩ nhiên là các tay chơi, nghệ sỹ, nhạc công “khủng long” đóng vai trò cực kỳ quan trọng, tạo tiền đề cho rất nhiều nhạc sỹ khắp thế giới.
Thậm chí trong thời nhạc jazz, trước khi rock’n’roll ra đời và tiến lên thành hiện tượng đại chúng suốt từ thời 50 tới nay, việc chú trọng sử dụng và nâng cao khả năng biểu cảm qua nhạc cụ đã được thực hiện thường xuyên bởi các nhân vật xếp vào hàng các “tay tổ” chuyên chơi không lời của thuộc đủ các thể loại R&B, country blues, …Nghệ sỹ kèn sax rất “phủi” Joe Houston chơi R&B và tay đàn guitar country blues Speedy West chắc chắn là hai trong số những nhạc sỹ chuyên chơi hòa tấu đầu tiên, đồng thời là những nghệ sỹ chủ chốt tạo vị thế cho các siêu sao chơi nhạc cụ sau này. Năm 1956, với đĩa Honky Tonk của mình, cây organ Bill Dogget (một trong những người đầu tiên biểu diễn rock với đàn phím) đã đạt bài hit lớn đầu tiên của kỷ nguyên rock, mặc dù nó lại được người đời chú ý bởi âm hưởng kèn saxophone điêu luyện của Clifford Scott.

Ở thời kỳ này, âm thanh chủ lực được họ trình diễn với kèn sax, tới năm 1958, Duane Eddy là nhân vật đầu tiên chuyển hướng sang guitar và nâng cao tầm quan trọng của lối chơi đàn điện (nhưng tất nhiên vẫn dựa trên nền kèn sax). Với phong cách chậm rãi đặc trưng qua lối “búng” guitar được mở rộng trên âm hưởng kèn sax kinh điển của người bạn Steve Douglas, Eddy hẳn là cây đàn điện tiêu biểu nhất, là nghệ sỹ guitar quan trọng và đại chúng nhất chuyên sản sinh các đĩa đơn ở thời kỳ đầu rock’n’roll này. Một trong “học trò tiêu biểu” của ông chính là George Harrison thời 60. Đến tận bây giờ chất liệu của ông vẫn được “sao chép”, “bắt trước” và hiện diện hàng ngày bởi các tay đàn trẻ như Van Halen, Joe Satriani hay Eric Johnson.

Nói thời kỳ sau (bắt đầu năm 1960), những người hâm mê lối chơi phối đàn hẳn sẽ nhắc đến nhóm nhạc 4 thành viên Ventures chứ không phải là The Shadow như nhưng ai lầm tưởng họ là ban rock chuẩn mực hòa tấu. Khác với The Shadow, lúc ấy dù đã lập theo mẫu hình để đánh không lời, nhưng phải tiến lên nhờ hình ảnh là ban đánh đệm cho một ca sỹ nào đấy đúng (Ở đây là sir Cliff Richards) giống thời đầu của The Beatles (đánh đệm cho ca sỹ Tony Sheridan), Ventures có ảnh hưởng khác hẳn khi sáng tạo ra âm điệu bè đôi guitar “bóng mượt” “kết” với nhịp trống “thoắn thoắt”. Rất khôn ngoan khi nắm bắt theo trào lưu chung, từ năm 1962, Ventures ra hàng loại đĩa đơn với cách chơi rất “sạch sẽ” mà vẫn hưởng theo rock, rồi nhanh chóng tấn công vào các bảng xếp hạng với 37 lần lên hit và “sản ra” tới 50 album tới giữa thập kỷ 70.

Không những thế, ban nhạc xuất thân từ Tacoma, Washington này có lẽ được xếp vào hàng các nghệ sỹ hòa tấu bán chạy đĩa nhất mọi thời tạo cũng như tạo ảnh hưởng còn lớn hơn những sản phẩm của chính họ. Là nhóm áp dụng loại đàn guitar hộp đặc hiệu Fender (sau chuyển sang mẫu có nhãn hiệu riêng Mosrite Model, Ventures đã thành công rực rỡ khi định hình loại rock combos tiêu biểu qua loạt album Play With The Ventures mà rất nhiều siêu sao hòa tấu sau này coi như “sách giáo khoa”. Cũng bởi là ban chuyên nhạc không lời, nên Ventures đã tạo tiền đề cho các tay guitar cùng thời mở rộng mức độ nổi tiếng ra ngoài biên giới, khi tiếng Anh thời đó chưa đóng vài trò chủ chốt của ngôn ngữ rock. Ventures là một trong những nhóm Mỹ đầu tiên đột phá sang thị trường Nhật Bản, được vinh dự lưu danh trong Nhà bảo tàng Âm nhạc ở Nhật, nơi ghi nhận thành tựu bán được 40 triệu đĩa hát của họ.

Dù không thể so với những tên tuổi như Eddy, Ventures, guitarist Link Wray cũng có thể được coi là nhà cách tân đàn điện đạt tầm cỡ thế giới từ thời cuối 50, đến 60 khi xuất xưởng hàng loạt bài rất hay mà lại không lên hit trừ mỗi bản Rumble. Nhưng ông chính là người khai sinh lối đánh fuzz và méo tiếng để các tay chơi rock thêm bước phá cách. Minh chứng cho điều này là huyền thoại guitar Pete Townshend của nhóm The Who người chịu ảnh hưởng nhất từ Wray, khi tiến xa hơn qua lối guitar phản hồi (feedback) méo tiếng – nền tảng của âm thanh ảo giác.

Thời kỳ này tại nam California, cũng nổi lên một nhân vật “hòa tấu” tên là Dick Dale chuyên chơi đàn Fender. Ông này lại phát triển lối chơi mới mà sau này nổi tiếng với tên gọi nhạc surf (kiểu như…lướt sóng). Nhờ có sự khởi đầu này, môi trường âm nhạc Califorinia bất chợt bùng nổ với thể loại surf music qua sự ra đời của ban Beach Boys, và là thành tố quan trọng của kỷ nguyên rock 60. Giai đoạn này cũng là thời khắc sàng lọc khắc nghiệt để các nghệ sỹ hòa tấu “ít tỏa sáng” khác cho ra các xuất phẩm phong phú mà tên tuổi họ đôi khi bị người đời quên lãng như cặp đôi guitarist Santo và Johnny, các tay trống Sandy Nelson, Preston Epps, Cozy Cole, tay đàn organ Dave “baby” Cortez, ban kèn sax Johnny & the Hurricane và thậm chí cả tay bass của Elvis cũng được tính đến.

Rock hoà tấu tưởng chừng bị nhạt nhoà đi khi trào lưu British Invasion – làn sóng các ban nhóm nhạc Anh dưới sự dẫn dắt của The Beatles, tràn sang và thống trị môi trường âm nhạc Hoa Kỳ. Các ban nhóm Anh này kết hợp kiểu hòa giọng ca và hối hòa âm phối khi đưa nó thành chuẩm mực của âm nhạc đương đại của cả thế kỷ. Tuy nhiên, đúng những tháng năm bùng nổ của The Beatles hay Rolling Stones, các nhạc sỹ hòa tấu vẫn không những đứng vững mà còn góp phần “tôn tạo” cho cả chình mình lẫn các ban nhóm Anh xây đắp thêm những âm hưởng phối khí đầy dông tố và hoành tráng hơn. Họ chính là động lực chủ chốt đưa rock cuối thập kỷ 60 lên một tầm cao mới, kích động hơn, đại chúng hơn.

Rất nhiều các nhà trình diễn hòa tấu đã hòa mình vào các ban quan trọng rock ảo giác 60 và ta chắc chắn khẳng định rằng các ban nhạc kia không thể chối bỏ mức ảnh hưởng này và chính họ cũng đặt ra những chuẩn mực trong nghệ thuật hòa tấu. Người nghe không thể nào quên các kiệt tác không lời như East and West của nhóm blues rock Anh Paul Butterfield, 2120 South Michigan Avenue của Rolling Stones, Chương giữa Underture trong vở opera rock Tommy của The Who, Jeff Boogie của Yarbirds (do tay đàn lão luyện Jeff Beck thể hiện) hay bản Inrstella Overdrive của Pink Floyd…. được coi là những ví dụ tiêu biểu lối nhất của lối hòa tấu hard rock và nhạc ảo giác.

Và đến khi trào lưu British Invasion đi đến hồi kết, thì phong cách rock hòa tấu lại chuyển mình, duy trì những nền tảng cũ và tạo xung năng hùng mạnh cho nhạc soul ở thập kỷ 70. Nhóm nhạc hoà tấu nhạc soul đại chúng trên nền rock và có ảnh hưởng nhất từ giữa những năm 70 (dù nhóm này đã nổi danh từ đầu 60) là ban nhạc da đen Booker T & MG do thủ lĩnh kiêm nghệ sỹ đàn phím từng có Booker T.Jones chủ xướng. Từ trước đó Booker T. đã là một tay kèn sax sừng sỏ. Danh xưng MG là tên tắt nhóm nhạc của ông (Menphis Group) từ thời 60 bao gồm một loạt các nhạc công kỳ tài: tay guitar Steve Cropper, tay bass Lewis Steinberg sau được thay thế bởi huyền thoại bass guitar Donald “Duck” Dunn và nghệ sỹ trống Al Jackson. Sự tái xuất của ban này kéo theo hai đội ngũ soul cùng thời có tên hao hao: The Bar-keys và Mar-kays. Cả ba nhóm này đều nổi danh hết mực, cùng thiết lập phong cách hoà tấu riêng gọi là Menphis Soul Sound. Chưa hết, đằng sau họ là một loạt các tay chơi soul từng có thời kỳ huy hoàng thời 60 lại liên tục lên hit.

Tất cả các siêu sao da đen này đã chứng minh rằng loại soul pha rock 70 còn ghê gớm hơn thập niên trước tiêu biểu như Cliff Nobles qua bản The Horse, hay nghệ sỹ jazz với Grazin’ in the Grass, tay đàn phím da đen từng có thời chơi cho Beatles cuối 70 Billy Preston với Out Space hay hoà tấu nhóm Average White Band với Pick of The Piece… Hồi này cả bảng xếp hạng pop đều ngập tràn âm thanh hòa tấu soul rock mặc dù các ban nhóm trên không có tư tưởng mở rộng môi trường hoà tấu “đặc sản độc nhất ấy” hết mức. Thật tuyệt vời khi người ta lại thấy một nghệ sỹ như Ramsey Lewis, người đã bất ngờ viết ra những bản nhạc hỗn hơp cả soul – jazz – pop từ thời 60, leo lên top 10 bảng xếp hạng pop qua nhạc phẩm Soulful Strut khi ông biến thái sang cả điệu funk….

Khi thể loại hoà tấu rock và soul không còn đạt cực thịnh vào hai thập kỷ 80 và 90, nhưng lối diễn tấu, ứng tác và ngẫu hứng trên tất cả các nhạc cụ từ điện đến gỗ, tư tưởng thoải mái, giải thoát cùng những chất liệt phong phú đa dạng vẫn hiện diện sang thế kỷ mới này. Các đĩa lên hit kiểu như Kitaro vẫn là những minh chứng bất diệt về những hợp âm guitar, kèn sax, trống và các nhạc cụ khác….Và thật ngạc nhiên rằng các tay đàn guitar quái thủ ngày hôm nay như Stevie Vai, Joe Satriania… vẫn một mực tin rằng họ vẫn chỉ là những “học trò nhỏ” của các danh đàn trước kia…

Một số album tiêu biểu rock hòa tấu

TWANG THANG. THE ANTHOLOGY – nghệ sỹ guitar điện Duane Eddy (18-5-1993 /hãng Rhino)

RUMBLE THE BEST OF LINK WRAY – nghệ sỹ guitar Link Wray

WALK DON’T RUN: BEST OF VENTURES -Nhóm nhạc hòa tấu The Ventures (EMI America/1990)

THE VERY BEST OF BOOKER..T & MG.S – nghệ sỹ organ Booker T.Jones và nhóm MG.S (11- 1968/Atlantis)

VERY BEST OF BOOKER.T & MG.S Booker T Jones và MG.S (1986/Fantasy)

KING OF SURF GUITAR, BEST OF DICK DALE tay guitar Dick Dale (1989/ Rhino)

GUITAR PLAYERS PRESENT LEGENDS OF GUITAR SURF Vol.1